Elektrik Panosu Kısa Devre ve Aşırı Akım Koruma Elemanları Nelerdir?

Elektrik panoları, enerji dağıtımının ve kontrolünün güvenli şekilde yapılmasını sağlayan sistemlerdir. Bu panolarda oluşabilecek tehlikeli durumların başında kısa devre ve aşırı akım gelir.

Peki, bu riskleri önlemek için hangi elemanlar kullanılır?

Kısa Devre ve Aşırı Akım Nedir?

Aşırı akım: Devreden geçen akımın, nominal değerin üzerinde seyretmesi durumudur. Bu durum genellikle yük artışı, mekanik sıkışma, motor zorlanması gibi nedenlerle ortaya çıkar.

Kısa devre: Fazlar arasında ya da faz ile nötr/toprak arasında çok düşük empedanslı bir bağlantı oluşmasıyla, sistemde ani ve çok yüksek akım geçişine neden olan tehlikeli durumdur.

Bu durumların her ikisi de ekipmanlara zarar verebilir, yangın riski oluşturabilir ve insan hayatını tehlikeye atabilir.

Bu nedenle elektrik panolarında aşırı akım ve kısa devre arızalarını önleyici özel koruma elemanları yer alır.

 Elektrik Panolarında Kullanılan Başlıca Kısa Devre ve Aşırı Akım Koruma Elemanları

1. Sigortalar (Otomatik Sigortalar / Minyatür Devre Kesici – MCB)

Sigortalar (MCB – Minyatür Devre Kesici) Nedir?

MCB, yani Minyatür Devre Kesici, alçak gerilim devrelerinde aşırı akım ve kısa devre durumlarında devreyi otomatik olarak kesen bir koruma elemanıdır.

 Çalışma Prensibi:

Termik koruma (bimetal):

– Uzun süreli aşırı yük akımlarında bimetal ısınır ve devreyi keser.

Manyetik koruma (bobin):

– Kısa devre gibi ani ve yüksek akımlarda hızlı tepki verir, anında açma sağlar.

Teknik Özellikleri:

  • Akım değeri: Genellikle 1A – 125A arası
  • Açma karakteristiği: B, C, D tipi (kullanım yerine göre farklı tepki süresi)
  • Tekrar kullanılabilir (manuel olarak yeniden açılır)
  • DIN rayına monte edilir, pano içi düzenli montaj sağlar
  • Genellikle konutlar, ticari yapılar ve küçük endüstriyel tesislerde kullanılır

Neden Tercih Edilir?

  • Hem kısa devre hem aşırı akıma karşı çift koruma sağlar
  • Kompakt, güvenli ve kolay uygulanabilir
  • Değiştirmeye gerek olmadan yeniden çalıştırılabilir

2. Termik Manyetik Şalterler (TMŞ – MCCB)

Termik Manyetik Şalter (TMŞ – MCCB) Nedir?

TMŞ, yani Termik Manyetik Şalter, elektrik devrelerinde yüksek akımlı devreleri korumak için kullanılan, ayarlanabilir ve çok işlevli bir koruma ve anahtarlama elemanıdır. Genellikle endüstriyel uygulamalarda tercih edilir.

Çalışma Prensibi:

Termik koruma (bimetal):

– Aşırı akım durumunda zaman gecikmeli açma sağlar

– Örneğin motor zorlandığında, yük artışında

Manyetik koruma (bobin):

– Kısa devre anında hızlı açma yapar

– Fazlar arası veya faz-toprak kısa devrelerinde sistemi korur

Teknik Özellikleri:

  • Akım değeri: Genellikle 63A – 1600A arası
  • Ayarlanabilir termik ve manyetik tetikleme sınırları
  • Manuel veya motorlu kontrol seçenekleri
  • Aksesuarlarla genişletilebilir (yardımcı kontak, alçak gerilim bobini vs.)
  • Şebeke girişleri, motor beslemeleri, kompanzasyon sistemlerinde kullanılır

Neden Tercih Edilir?

  • Yüksek güçlü sistemlerde güvenli koruma sağlar
  • Ayarlanabilir olması, yük profiline uygun hassasiyet sunar
  • Hem kesici hem koruyucu olarak çift işlevlidir

3. Kartuş Sigortalar (NH – HRC Tipi)

Kartuş Sigortalar (NH – HRC) Nedir?

Kartuş sigortalar, özellikle endüstriyel sistemlerde yüksek kısa devre akımlarına karşı güvenli ve hızlı koruma sağlamak için kullanılan, tek kullanımlık koruma elemanlarıdır. NH (DIN tipi) ve HRC (yüksek kesme kapasiteli) olarak adlandırılır.

Çalışma Prensibi:

  • İç yapısında bulunan metal tel veya şerit, belirlenen akım sınırının üzerine çıkıldığında erir ve devreyi keser.
  • Yüksek akım taşıma ve kesme kapasitesine sahiptir.

Teknik Özellikleri:

  • Akım değeri: Genellikle 2A – 1250A arası
  • Kısa devre kesme kapasitesi: Yüksek (50 kA+ değerlerde)
  • Gövde tipi: Seramik veya cam elyaf (ısıl ve mekanik dayanım yüksek)
  • NH0, NH1, NH2, NH3 gibi standart ölçü gruplarıyla gelir
  • Tek kullanımlıktır → attıktan sonra yenisiyle değiştirilir

Neden Tercih Edilir?

  • Çok yüksek kısa devre akımlarında bile hızlı ve güvenli açma sağlar
  • Motor koruma, ana dağıtım, trafo çıkışları gibi yerlerde kullanılır
  • Uygulama alanı geniştir, pano içinde az yer kaplar ve ekonomiktir.

 

Daha yüksek güçlü sistemlerde kullanılan kompakt şalter (MCCB) ve açık şalter (ACB) gibi gelişmiş koruma elemanları ise başka bir yazımızın konusu olacak.

KONU TESTİ:

(1)          AŞAĞIDAKİLERDEN HANGİSİ ALÇAK GERİLİM PANOLARINDA KULLANILAN AŞIRI AKIM KORUMA VE/VEYA KISA DEVRE KORUMA ELEMANLARINDAN BİRİ DEĞİLDİR?

(a)          SİGORTALAR(OTOMATLAR)

(b)          TERMİK MANYETİK ŞALTERLER(TMŞ)

(c)          PARAFUDR

(d)          KARTUŞ SİGORTALAR

✅ Doğru Cevap: (c) Parafudr

Parafudr Aşırı Akım ya da Kısa Devre Koruma Elemanı mıdır?

Hayır. Parafudr, bir gerilim darbesi koruma elemanıdır. Yıldırım düşmesi, şebeke kaynaklı ani voltaj sıçramaları gibi durumlarda sistemdeki fazla enerjiyi toprağa yönlendirir.
Ancak aşırı akım ya da kısa devreyi algılamaz, devreyi kesmez. Bu yüzden koruma sınıfı farklıdır.

Haftalık Sorulara Katılın!

Her hafta LinkedIn sayfamızda sektör profesyonellerine yönelik teknik bilgi soruları soruyoruz.

Hem bilginizi test edin, hem güncel kalın.

 

👉 Haftalık sorulara katılmak için tıklayın:

🔗 [LinkedIn sayfamız]

https://www.linkedin.com/company/atceenerji/